ModaliteCT
BT (bilgisayarlı tomografi)
Vücudun herhangi bir bölgesinin kesitsel X ışını görüntülemesi. Bir tetkik, değerleri Hounsfield biriminde olan yüzlerce ila binlerce DICOM kesiti içerir.
Bu sayfada
BT taraması (bilgisayarlı tomografi; günlük dilde kısaca "tomografi"), X ışınları ve bir bilgisayar kullanarak vücudun kesit görüntülerini oluşturur. Her görüntü, bir somun ekmeğin tek bir dilimi gibi ince bir kesiti gösterir.
Temel bilgiler
| Bilgi | Ayrıntılar |
|---|---|
| DICOM modalite kodu | CT |
| Tipik görüntü sayısı | 100 ile birkaç bin arası, birkaç seri hâlinde |
| Tipik tetkik boyutu | 50 MB ile 2 GB arası (sıkıştırılmamış kesit başına yaklaşık 0,5 MB) |
| İnceleme süresi | Tarama birkaç saniye sürer; toplam süre 15 ila 30 dakikadır, önce kontrast madde içmeniz gerekiyorsa daha uzundur |
| Radyasyon | Var; yetişkinlerde tipik efektif doz 1 ile 10 mSv arasındadır |
| Kontrast madde | Çoğunlukla iyotlu kontrast madde; damardan enjekte edilir veya ağızdan içilir; birçok taramada gerekmez |
Nasıl çalışır
Gantri adı verilen halka biçimli bir açıklıktan geçen bir masaya uzanırsınız. Gantrinin içinde bir X ışını tüpü ile dedektörler, vücudun çevresinde saniyede birkaç kez döner. Dedektörler, birçok farklı yönden gönderilen ışının ne kadarının vücuttan geçtiğini ölçer; bilgisayar da bu ölçümlerden görüntüleri yeniden oluşturur. Modern cihazlar masa hareket ederken veri toplar (spiral veya helikal tarama). Aynı verilerden ince ya da kalın kesitler ve diğer düzlemlerdeki görüntüler oluşturulabilir.
Her pikselin Hounsfield birimi (HU) cinsinden bir değeri vardır; bu değer, dokunun X ışınlarını suya kıyasla ne kadar güçlü soğurduğunu gösterir. Suyun değeri 0 HU, havanın yaklaşık -1000 HU, yağın ise yaklaşık -100 HU'dur. Yumuşak dokuların çoğu +20 ile +80 HU arasındadır; kemiklerde değerler birkaç yüzden +1000 HU'nun üzerine kadar çıkar.
Kullanım alanları
Başlıca kullanım alanları şunlardır:
- kaza sonrası yaralanmalar ve iç kanamalar
- inme ve beyne ilişkin diğer acil sorunlar
- zatürre veya akciğere pıhtı atması gibi akciğer hastalıkları
- apandisit veya böbrek taşı gibi nedenlere bağlı karın ağrısı
- kanserin saptanması ve evrelenmesi, tedaviye yanıtın izlenmesi
- kırıklar, kan damarları (BT anjiyografi) ve kalp
- BT eşliğinde biyopsi ve radyoterapi planlaması
Hazırlık ve işlem süreci
Kontrastlı bir taramadan önce birkaç saat aç kalmanız istenebilir. Hamileyseniz veya hamile olma ihtimaliniz varsa, daha önce kontrast maddeye karşı reaksiyon yaşadıysanız ya da böbrek hastalığınız veya diyabetiniz varsa görevlilere söyleyin. Taranacak bölgedeki metal nesneleri çıkarın.
Masaya uzanırsınız; kollarınız çoğunlukla başınızın üzerindedir. Teknisyen yan odada çalışır, ancak sizi görebilir ve duyabilir. Birkaç saniye nefesinizi tutmanız istenebilir. Kontrast madde enjeksiyonu kısa süreli bir sıcaklık hissine ya da ağızda metal tadına yol açabilir. Tarama ağrısızdır. Ardından bir radyolog, raporu doktorunuza gönderir.
Güvenlik
BT, iyonlaştırıcı radyasyon kullanır. RadiologyInfo, yetişkinler için tipik efektif dozları baş için yaklaşık 1,6 mSv, göğüs (toraks) için 6,1 mSv, karın ve pelvis için 7,7 mSv ve düşük dozlu akciğer kanseri taraması için 1,5 mSv olarak verir. Kontrastlı ve kontrastsız taramanın birlikte yapılması dozu iki katına çıkarabilir. Doğal fon radyasyonu yılda yaklaşık 3 mSv olduğundan, bir toraks BT'si yaklaşık iki yıllık fon radyasyonuna denk gelir. Gerçek doz protokole, cihaza ve hastanın vücut ölçülerine bağlıdır.
Bu düzeydeki radyasyon, ilerleyen yaşlarda kanser riskini hafifçe artırabilir. Tek bir taramanın riski küçüktür. Çocuklar radyasyona daha duyarlıdır; bu nedenle onların taramalarında daha düşük ayarlar kullanılır. Sizi sevk eden doktora taramanın neden gerekli olduğunu ve radyasyon kullanmayan bir tetkikin (örneğin MR ya da ultrason) aynı soruyu yanıtlayıp yanıtlayamayacağını sorabilirsiniz.
İyotlu kontrast maddeye karşı ciddi alerjik reaksiyonlar nadirdir. Kontrast madde, böbrek fonksiyonu azalmış kişilerde böbrekleri etkileyebilir; bu yüzden doktorlar önce böbrek fonksiyonunu kontrol edebilir.
Bir BT tetkiki DICOM'da nasıl görünür
BT görüntülerinde Modality (0008,0060) etiketinin değeri CT olur. Çoğu cihaz her kesiti, CT Image Storage (1.2.840.10008.5.1.4.1.1.2) SOP sınıfında ayrı bir dosya olarak saklar. Bazı yeni cihazlar, bir serinin tamamını tek bir çok kareli (multi-frame) dosyada tutabilen Enhanced CT Image Storage (1.2.840.10008.5.1.4.1.1.2.1) SOP sınıfını kullanır.
Tipik bir kesit 512x512 pikseldir; piksel başına 16 bit ayrılır (Bits Allocated), 12 ila 16 bit kullanılır (Bits Stored). Saklanan sayılar Hounsfield birimi değildir: görüntüleyici her değeri Rescale Slope (0028,1053) ile çarpar ve Rescale Intercept (0028,1052) değerini ekler. Eğim (slope) için 1, kesişim (intercept) için -1024 değerleri yaygındır, ancak bu değerler üreticiye göre değişir.
Bir tetkikte genellikle birkaç seri bulunur; örneğin:
- taramayı planlamak için kullanılan lokalizer (scout) görüntüler
- yumuşak doku için, daha keskin bir kernel ile de akciğer ya da kemik için yeniden oluşturulan aksiyel kesitler
- bilgisayarla işleme için ince kesitler (0,5 ila 1,25 mm) ve değerlendirme için daha kalın kesitler (3 ila 5 mm)
- koronal ve sagittal reformatlar
- arteriyel ve venöz gibi kontrast fazları
Yararlı etiketler arasında Slice Thickness (0018,0050) (kesit kalınlığı), üreticiye özgü adlar taşıyan Convolution Kernel (0018,1210), KVP (0018,0060), CTDIvol (0018,9345), Image Position (Patient) (0020,0032), Window Center (0028,1050) ve Window Width (0028,1051) bulunur.
Birçok cihaz ayrıca bir doz raporu kaydeder: her çekimin CTDIvol ve doz-uzunluk çarpımını (DLP) içeren bir X-Ray Radiation Dose SR (1.2.840.10008.5.1.4.1.1.88.67), doz tablosunu gösteren bir Secondary Capture görüntüsü (1.2.840.10008.5.1.4.1.1.7) ya da her ikisi.
Görüntülere nasıl bakılır
Bir DICOM görüntüleyicide bir serinin kesitleri arasında gezinebilir, HU cinsinden değerleri ölçebilir ve pencereyi, yani gri tonlar olarak gösterilen değer aralığını değiştirebilirsiniz. Tipik ön ayarlar şunlardır: akciğer (genişlik 1500, merkez -600), yumuşak doku (genişlik 400, merkez 40) ve kemik (genişlik 1800, merkez 400). Hastaneler biraz farklı değerler kullanır.
Çok düzlemli rekonstrüksiyon (MPR), kesitleri diğer düzlemlerde gösterir ve en iyi sonucu ince kesitlerle verir. Weasis (ücretsiz, açık kaynaklı), Horos (ücretsiz, açık kaynaklı, macOS) ve RadiAnt (ticari, Windows) MPR'yi destekler; 3D Slicer (ücretsiz, açık kaynaklı) ise gelişmiş 3B araçlar sunar. DICOM dosyalarının nasıl açılacağına bakın ve görüntüleri herkese açık olarak paylaşmadan önce kişisel verileri kaldırın.